We kennen allemaal nog manager Sjors van de soepreclame die o zo begrijpend in alles meegaat en plotseling onbeheerst uitbarst en schreeuwt: ‘Nu even niet’. Hoewel deze reclame al weer anderhalf jaar van de buis is, herinneren we deze kreet nog als de dag van gisteren en is hij in ons Nederlands taalgebruik geslopen. Blijkbaar is zijn gedrag naast een stukje humor ook heel herkenbaar.
Want wie herkent de situatie niet waarin we binnen in onszelf een bepaalde spanning opbouwen door ons telkens in te houden en te denken ‘laat maar zitten’? Langzaam ontstaat er een smeulend vuurtje dat op een onverwacht moment toch ontvlamt. Vaak op een moment dat je het helemaal niet kunt gebruiken of niet bij de juiste persoon.
Aardig zijn
Hoe komt het toch dat we ons inhouden en het een op het andere stapelen? Waarom is het moeilijk om duidelijk te zijn als iets ons niet zint of als een ander over onze grenzen gaat?
Over het algemeen kun je stellen dat we graag aardig gevonden willen worden, we willen erbij horen en geaccepteerd worden. Hoe een ander over ons denkt vinden we vaak heel belangrijk. Het liefst zien we ons zelf als iemand waar de deur letterlijk en figuurlijk altijd open staat. ‘Iedereen kan bij mij terecht’ en ‘Je kunt altijd op mij rekenen’ zijn alledaagse uitspraken waar we ons geliefd mee maken. Je collega’s, je manager, de buurvrouw en ook je familie weten je te vinden en voor je er erg in hebt, is je agenda van a tot z ingevuld.
Het gevoel bekruipt je dat je wordt geleefd en dat je geen greep meer hebt over je eigen leven. Andermans belangen lijken belangrijker dan die van jou en soms kan het zelfs gebeuren dat je niet eens meer weet wat je zelf wilt en belangrijk vindt.
Als je lang je eigen gevoel en verlangens wegstopt en anderen altijd voorrang geeft, kan het je overkomen dat je op een goed moment jezelf verdwaasd afvraagt; ‘hoe ben ik in hemelsnaam in deze situatie terecht gekomen?’
Door lichamelijke of psychische klachten of door een onwerkbare situatie thuis of op het werk, word je opeens met je neus op de feiten gedrukt. Je realiseert je langzaam: ‘hoe is dit zo ontstaan, hier moet ik iets aan doen, dit kan niet zo langer’.
Doelen stellen
Het besef dat je je in een onwenselijke situatie bevindt, is de eerste stap naar erkenning van je wens het roer weer in eigen handen te nemen. Je wilt je schip zelf besturen, je eigen koers uitzetten en je niet als passagier mee laten nemen naar oorden en situaties waar je helemaal niet wilt zijn.
Wat wil je bereiken? Meer rust in je leven en minder stress? Een andere baan? Een leuke relatie of meer waardering? Wat je ook wilt bereiken in het klein of in het groot, stel je zelf een haalbaar doel. Als je merkt dat je dat ene doel hebt bereikt, dan kun je je zelf daarna makkelijker een nieuw doel stellen. Als je je doel hebt bepaald, spreek dan ook af wanneer je je doel wilt bereiken. Dat schept duidelijkheid en maakt het concreet. Bijvoorbeeld: vanaf komende maandag ga ik tussen de middag naar buiten en maak een wandeling. Of volgend jaar augustus heb ik mijn horecapapieren gehaald en ga ik op zoek naar een parttime baan in een grand café.
Assertief
Wanneer je duidelijk hebt wat je wilt en wanneer je het wilt realiseren, ga je aan de slag. Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan want, en nu komt het, je hebt te maken met je omgeving! Je omgeving, je collega’s, je partner of je vriend(in) hebben tot nu toe te maken gehad met iemand die al gauw ja zei tegen een verzoek. Je zult om je doel te bereiken, ook wel eens nee moeten zeggen, kortom je moet je assertiever opstellen.
Wat is precies assertiviteit en hoe kun je zorgen dat je assertiever wordt? Assertiviteit is in ieder geval niet respectloos over andermans gevoelens heen walsen en koste wat het kost je zin krijgen. Zulk gedrag riekt meer naar agressiviteit. Assertiviteit is je grenzen aan anderen duidelijk maken op een acceptabele manier zonder daarbij een ander onnodig te kwetsen.
Als je assertief bent, wijs je niet met je vinger naar de ander, bijvoorbeeld: ‘jij komt altijd op het laatste moment met extra werk aanzetten’.
Nee, assertieve zinnen beginnen altijd met ‘ik ‘. ‘Ik voel mij in het nauw gedreven als je vlak voor sluitingstijd met extra werk aankomt. Hoe kunnen we hier een werkbare oplossing voor bedenken?’ Een assertief persoon is ook vasthoudend, je wilt immers je doel bereiken. Als een kapotte grammofoonplaat herhaal je duidelijk je boodschap. Je laat je niet meeslepen door de gevoelens en het gedrag van je gesprekspartner. Je kunt begrip tonen maar blijf bij wat je duidelijk wilt maken.
Kritiek
Wat ook belangrijk is dat je leert om te gaan met kritiek, zowel kritiek geven als ontvangen. Veel mensen raken van slag als ze zelf kritiek moeten geven op een ander. Het kan ze slapeloze nachten bezorgen. Hoe kan ik er voor zorgen dat de ander niet boos wordt is hun grootste angst. Uit angst voor afwijzing slikken ze meer dan gezond voor hen is en de stress stapelt zich op.
Op een goede manier kritiek geven doe je door iemands gedrag te benoemen en niet de persoon. Bijvoorbeeld ‘Ik vind jouw manier van leidinggeven erg verstikkend’. Zeg wat het je doet. ‘Ik krijg een benauwd gevoel en voel me constant gecontroleerd’. Geef tenslotte een suggestie hoe het anders kan. ‘Misschien kunnen we samen eens kijken welke taken je aan mij kunt delegeren’.
Als je kritiek ontvangt, raak dan niet meteen van slag. Veel mensen hebben de neiging zich gelijk als mens mislukt te voelen. Nee, wees realistisch. Iemand heeft kritiek op een stukje van jouw gedrag. Je kunt het er mee eens zijn volgens jou of niet. Klopt de kritiek volgens jou, vraag dan door en neem de ander serieus. Klopt het niet, leg het dan naast je neer en blijf er niet over piekeren.
Boodschappen
Tot slot; wees je bewust van alle onuitgesproken boodschappen en overtuigingen die in je eigen hoofd zitten en van waar uit je de wereld tegemoet treedt.
Voorbeelden van dergelijke boodschappen of overtuigingen zijn:
Daag deze gedachten uit. Wat zou er bijvoorbeeld gebeuren als je eens niet perfect werk aflevert, vergaat de wereld dan? Een waarom moet iedereen jou aardig vinden? Is het misschien realistischer om te bedenken dat er altijd mensen zullen zijn die jou niet liggen en die op hun beurt jou niet leuk vinden?
Als je je laat leiden door negatieve boodschappen, houd je jezelf als het ware op je plaats, het kan je vleugellam maken. Gezonder is het vanuit een meer realistischer oogpunt aan de slag te gaan en zo nu en dan kun je vastberaden en rustig een ander laten weten ‘Nu even niet!’
Wilt u meer informatie over werk en het versterken van assertieve vaardigheden? Neem dan contact op met Houthoff Training & Coaching, tel 070-3623617 of kijk op www.houthofftrainingen.nl
Linda Houthoff
Algemeen Directeur Houthoff Training & Coaching
Rijswijk, 1 november 2004